TOLGAHAN ÇOĞULU İLE RÖPORTAJ – SOUNDBOARD, VOL. 36, NO. 3 Ekim, 2010


Guitar Foundation of America’nın çıkarttığı klasik gitar dergisi Soundboard, 36. sayısında Tolgahan Çoğulu ile bir röportaj gerçekleştirdi.

Soundboard: “Ayarlanabilir Mikrotonal Gitar” adını verdiğiniz bir gitar tasarladınız. Gitarınızı standart gitarlardan ayıran faktörlerin ne olduğunu açıklayabilir misiniz? 

T.Ç: Ayarlanabilir mikrotonal gitarın klavyesinde, her bir telin altında kanallar var. Bu kanallara yerleştirilebilecek ve çıkartılabilecek birçok perdeciğim (küçük perde) var. Ayrıca perdecikleri klavye üzerinde istediğiniz gibi hareket ettirebiliyorsunuz. Teller altındaki kanallar fikrinin Alman lütiye Walter Vogt’a ait olduğunu belirtmeliyim. 1985’te Vogt “İnce Ayar Yapılabilir Klavye” diye adlandırdığı klavyeye sahip bir gitar icat etti; bu gitarın tüm perdeleri teller altındaki kanallarda sınırlı mesafede hareket edebilir özellikte. Klavyenin adından da anlaşılabileceği üzere, Vogt’un hedefi sabit-perdeli gitarların entonasyon problemlerini aşmaktı ve kayda değer bir çözümle hedefine ulaştı. Bir Vogt gitarı çalma ya da bu gitarın kompleks mekanizmasını analiz etme gibi bir şansım olmadı. Walter Vogt’tan sonra Vogt gitar yapmaya devam eden lütiye Herve Chouard’ın web sitesinde gitarın fotoğraflarını görünce, şunu fark ettim; eğer perdeciklere tüm kanal boyunca hareket özgürlüğü sağlanırsa, kanal fikri gitarda mikrotonları çalmak adına en mantıklı çözümdü. Bunun yanı sıra, perdecikler klavye üzerinde kolayca takılıp çıkarılabilir olmalıydı. İstanbul Teknik Üniversitesi’nin ve danışmanım Şehvar Beşiroğlu’nun desteği ve gitar yapımcısı Ekrem Özkarpat’ın ustalığının sonucunda, ihtiyaç duyduğum tüm özelliklere sahip bir klavyeye sahip bir gitarım oldu.

Soundboard: Hareketli perdelere sahip bir gitara neden ihtiyaç duyuyorsunuz?

T.Ç: Yaşadığım yer İstanbul, iki kıta arasında, Avrupa ve Asya arasında bir yerde bulunmakta. Buradaki müzisyenlerin hem klasik Batı müziği eğitimi hem de makama dayalı Osmanlı/Türk sanat müziği ve Anadolu halk müziği eğitimi alma şansları var. Belli bir sene gitar çaldıktan ve teknik becerilerinizi geliştirdikten sonra, içinde yaşadığınız coğrafyanın makama dayalı müziğini çalma ve düzenleme yapma ihtiyacı hissediyorsunuz. Makamlarda, sabit perdeli klasik gitarda çok sınırlı biçimde çalınabilecek mikrotonlar bulunmaktadır. Benim hareketli perdelere sahip bir gitar tasarlamaktaki ilk gerekçem bu mikrotonları çalabilmekti. Çağdaş mikrotonal müzikle ve Pisagor, doğal akort sistemi (just intonation), ortalama ses (meantone) ve iyi (well) tampereman gibi eşit tampereman dışındaki sistemlere dayalı klasik Batı müziği repertuarı ile ilgilenmeye başladıkça da, aşama aşama diğer gerekçelerim de oluşmaya başladı. Eşit tampereman sistemin doğal olmadığı, doğal akort sisteminin doğuşkanları (armonikleri) kullandığı, doğal majör üçlünün eşit tamperemandaki üçlüden 14 sent pest olduğu yönündeki gerçekler, klasik Batı müziğine bakış açımı değiştirmeye başladı.

Soundboard: Mikrotonların standart klasik gitar ile sınırlı düzeyde çalınabildiğini söylediniz. Mikrotonlar normal gitar ile nasıl elde ediliyor? 

T.Ç: Klasik gitar repertuarında sabit perdeli gitar ile mikroton elde etmek için altı yol var. Birincisi sol el parmaklarıyla teli kaldırma. Bir teli kaldırdığınızda, ses incelmeye başlıyor. Diğer bir yol, boş teli istediğiniz bir mikrotona göre akort etmek. Bu şekilde, o tel üzerindeki bütün perdeler de mikrotonlara sahip oluyor. Bir telin akordu icra esnasında da değiştirilebilir. İcracı teli çalar ve sonra burguyu çevirir ve böylece mikrotonlara ulaşır. Üçüncü bir yol, mikrotona ulaşmak için bir araç kullanarak glissando yapmak. Elektrik gitarda kullanılan slide aleti, kalemler ve hatta havanlar bir tele hafifçe dokunduruluyor ve böylece, kaydırmalar yapıldığında mikrotonlar elde edilebiliyor. Sol el parmakları, tellere hafifçe dokunarak kaydırma yaparsa, bu araçların işlevini görür. Dördüncü metot, yatay vibrato tekniğine benziyor. Bastırdığınız sol el parmağını sol ya da sağa, baskıyı hafifletmeden hareket ettirirseniz, mikrotonlara ulaşabiliyorsunuz. Karşılaştığım beşinci yol ise, basılan perdenin sol tarafındaki bölümündeki teli çekme. Sol el parmaklarınızdan biriyle bir perdeye basıyorsunuz ve sonra sağ elle, basılan perdenin sol tarafından teli çekiyorsunuz. Bu teknikte, telin sol tarafta kalan kısmı titretiliyor ve belli mikrotonlara ulaşılabiliyor. Burguların olduğu yerdeki telleri çalmak da bu metoda dahil. Son yol ise bazı perdelerdeki armonikler. Mesela 4. ve 9. perdelerdeki armoniklerden doğal üçlüyü elde edebilirsiniz. Ayrıca 6. perdede de multifonik denilen mikrotonal armoniklere ulaşabilirsiniz. Bu altı metot ihtiyaç duyduğunuz mikrotonları elde etmenizi sağlıyor fakat bunlar pratik çözümler değiller.

 

Soundboard: John Schneider gibi gitaristler özel tasarımlı gitarlarla mikrotonal müzik yapıyorlar. Bu gitaristler nasıl bir çözüm buldular?

T.Ç: Gitaristlerin normal bir gitarla mikrotonlara sınırlı bir düzeyde ulaşabileceklerini fark edince, yeni gitar tasarımlarına başvurmaları doğal bir sonuç oldu. Bence, John Schneider çağdaş gitar tarihinde çok önemli bir figür. Schneider’ın Çağdaş Gitar adlı kitabı, “Saf Gitar” adlı makalesi ve Soundboard’da yayımlanan röportajı bende büyük bir etki bıraktı. Schneider, Tom Stone tarafından 1970’lerin başlarında icat edilmiş değiştirilebilir klavyeli bir gitar çalıyor. Bu gitarın ayarlanarak sabitlenmiş perdeciklere sahip bir sürü klavyesi var. Ayrıca Lily Afshar, Onur Türkmen gibi gitaristler sabit perdeli gitar klavyesi üzerine eklenip sabitlenmiş perdecikler kullanıyor. Diğer bir çözüm de daha evvel bahsettiğim Vogt gitar. John Schneider’den kendisinin ve Wim Hoogewerf’in, perdelerin tel uzunluğunca kanallarda oynatılabildiği Vogt gitarla mikrotonal müzik çaldıklarını öğrendim. Diğer bir seçenek de Türkiyeli gitarist Erkan Oğur’un, makamsal müzik icra edebilmek için 1976’da çalmaya başladığı perdesiz gitar. Bence klasik perdesiz gitar muhteşem bir çalgı fakat perdeli bir klasik gitardan çok farklı duyuluyor. Gitarla ud arasında yeni bir telli enstrüman. Ayrıca akorları basmak zor ve bu akorlardaki sesler fazla uzamıyor.

Soundboard: Şimdi hareketli perdelere sahip bir gitarınız var. Yeni gitarınızın olanaklarını keşfetmeye başladınız mı? 

T.Ç: Ayarlanabilir mikrotonal gitar için, ilk olarak makama dayalı Anadolu halk müziği düzenlemeye başladım. Saplı lavta ailesinden Bağlama, Anadolu halk müziğinde çok yaygın kullanılan bir çalgıdır ve genellikle bir oktavda 17 perdesi vardır. Ben kendi klavyemi buna göre ayarladım ve halk ezgilerinin makamlarının mikrotonlarını kullanarak yeni akorlara ulaşınca önümde yeni bir yol açıldı. Mikrotonlar melodinin asli unsurları. Mikrotonları atarsanız halk melodisi Gregoryen bir ilahi gibi duyulur ve klasik gitarla yaptığınız düzenlemenin pek bir orjinalliği kalmaz. Gitarist arkadaşım Cem Günenç besteci Abdülkadir Meragi tarafından bestelenmiş, Osmanlı sanat müziğinin en eski örneklerinden biri olan bir parçayı düzenledi. Bu parça için Si’leri 14 sent, Fa diyezleri 10 sent daha pes akortladım. Besteci arkadaşım Onur Türkmen Merhamet isimli bir parça yazdı. Birçok farklı makama modülasyon yapılıyor ve dolayısıyla ben de perdelerimi buna göre daha tiz ve pest ayarladım. Ayrıca benim teori hocam Michael Ellison’un hocası olan William Allaudin Mathieu ile tanışma fırsatım oldu. Mathieu çok büyük bir besteci ve mikrotonal müzik üzerine çok önemli bir kitabı var. Ayarlanabilir mikrotonal gitar ile ilgilendi ve beş-limitli doğal akort sisteminde yazılmış, yirmi sekiz sesi aynı oktavda kullanan “Lattice İşi” adlı bir parça besteledi. Klavyedeki tüm perdelerin ayarlanması gerekiyordu ve itiraf etmeliyim ki bu kafamı epey karıştırdı! Değerli besteciler Tolga Zafer Özdemir ve Mutlu Torun’da gitar için eserler yazdılar. Bu eserleri çalıp kaydettim. Eğer klavyedeki karmaşık haritalardan ötürü kafam çok karışmazsa, hayatımın geriye kalan döneminde ayarlanabilir mikrotonal gitarla mikrotonal müzik repertuarını keşfetmeye devam etmeyi umuyorum.

Yanıtla

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Powered by WordPress | Designed by Elegant Themes